Видео моделлаштириш (Videomodeling)

Қисқача тавсифи

 

Видео моделлаштириш (ВМ) мақсадли хулқ ёки кўникмаларни ёзиб олиш ва намойиш қилиш учун рақамли технологиядан (видео технологияси) фойдаланадиган аралашувдир. Видео ўқувчига кўрсатилади, у ўз навбатида мақсадли хулқини ҳозир ёки кейинроқ кўрсатиши лозим.

Видео моделлаштириш турли форматларда ташкил этилиши мумкин: катталар ёки тенгдошларни модел сифатида жалб қилиш; ўқувчининг ўзи намуна сифатида олинган видеолар; биринчи шахс томонидан видео ёзувлари ва жонли эфирда видео алоқалари (videofeedback). Видео моделлаштириш кўпинча вазифаларни таҳлил қилиш, кўрсатмалар ва қувватлаш каби бошқа усуллар билан бирлаштирилади (Steinbrenner, 2020).

ВМ нинг пайдо бўлиши Алберт Бандуранинг ижтимоий таълим назарияси билан боғлиқ (Corbett, Abdullah, 2005). Бу назария доирасида шахснинг хулқ-атвори репертуари бошқа одамларнинг хулқ-атворини кузатиш ва моделлаштириш орқали бойиб бориши қайд этилган. Шундай қилиб, кузатиш орқали ўрганиш хулқ-атвор ва когнитив соҳадаги ўзгаришларга эришишга имкон беради.

 

Усулнинг мақсадлари/қўлланиш соҳаси

Аралашув қуйидаги мақсадларда қўлланилиши мумкин:

  • Мулоқот, ижтимоий, ҳаракат, ўйин қобилиятлари ва ўз-ўзига хизмат кўрсатиш кўникмаларини шакллантириш;
  • Номақбул хулқни енгиш;
  • Академик компетенцияларни ривожлантириш (Steinbrenner, 2020).

 

Мақсадли гуруҳ

Видеомоделлаштиришдан ҳар қандай ёшдаги ва ривожланиш даражасидаги одамлар билан ишлашда фойдаланиш мумкин. Видео моделлаштиришдан фойдаланишнинг чекланиши яққол ифодаланган дала, номақбул хулқнинг мавжудлиги, мотивациянинг етишмаслиги, видеони томоша қилишга қизиқиш йўқлиги бўлиши мумкин.

 

Қўллаш технологияси

Усулни қўллаш босқичлари

VM ни тайёрлаш ва амалга ошириш учун 10 босқич мавжуд (Sigafoos et al., 2007):

  1. Мақсадли хулқ-атвор/кўникмани аниқлаш ва унинг ўлчанадиган параметрларини тавсифлаш;
  2. Керакли шарт-шароитларни ташкил этиш: видеоёзув учун қурилма; видеони намойиш қилиш қурилмаси;
  3. Видеоёзувнинг сюжетини режалаштириш. Агар керак бўлса, мураккаб мақсадли кўникмани таркибий қисмларга бўлиш (task analysis);
  4. Дастлабки маълумотларни йиғиш. ВМ га кириш мумкин бўлмаган ҳаволаларни киритиш учун ўқувчида мавжуд бўлмаган малакали боғланишларни аниқлаш;
  5. Видеоёзувни яратиш. Ушбу босқичда ВМнинг тўғри тури аниқланади (катта кишини, тенгдошини жалб қилиш, биринчи шахсдан ва бошқалар иштирокида);
  6. Видеоёзувни намойиш қилиш ва кейинчалик кўникмани эгаллаш учун шароитларни ташкил этиш;
  7. Видеоёзувни намойиш қилиш;
  8. Кўникмани эгаллашнинг боришини назорат қилиш;
  9. Ривожланиш бўлмаса — видеоёзувни яратишда юзага келган хатоларни аниқлаш ва бартараф этиш;
  10. ВМ дан босқичма-босқич воз кечиш, кўникмани мустақил амалга оширишга ўтиш

 

Машғулотларни ташкил этиш шакли

Якка тартибда ёки гуруҳда

 

Қўллаш технологияси (мисоллар)

«Мулоқотни бошлаш» ижтимоий кўникмасининг видеомодели (Meredith Winfield, M.A., CFY-SLP)

 

Усулнинг (амалиётнинг) самарадорлиги

Самарадорлик индивидуал ҳолатлар (single case study) ва кичик гуруҳ бўйича тадқиқотларда кўрсатилди (Steibrenner et al, 2020)

 

Усулни тавсифлашда фойдаланилган манбалар

 

  1. Corbett B. A., Abdullah M. Video modeling: Why does it work for children with autism? //Journal of Early and Intensive Behavior Intervention. – 2005. – Т. 2. – №. 1. – С. 2

 

  1. Steinbrenner J. R. et al. Evidence-Based Practices for Children, Youth, and Young Adults with Autism //FPG Child Development Institute. – 2020

 

  1. Sigafoos J., O’Reilly M., De La Cruz B. How to use video modeling and video prompting. – Pro-Ed, 2007
Прокрутить вверх