Мусиқа терапияси (Music Therapy)

Қисқача тавсифи

Бутунжаҳон мусиқа терапияси федерацияси (World Federation of Music Therapy) таърифига кўра, мусиқа терапияси – ҳаёт сифатини яхшилашга ва жисмоний, ижтимоий, коммуникатив, ҳиссий, интеллектуал ва ақлий қобилиятларини яхшилашга интилувчи шахсий мижозлар, гуруҳлар, оилалар ва жамоалар билан тиббий, таълим ва кундалик шароитларда мусиқа ва унинг элементларини профессионал қўллашдир.

 

Мусиқа терапиясининг шакллари:

  • Рецептив (пассив) мусиқа терапияси – мусиқани терапевтик мақсадда идрок этиш жараёни;
  • Фаол мусиқа терапияси новербал психотерапиянинг бир тури бўлиб, бунда даволаш жараёнини қуриш индивидуал ёки гуруҳ машғулотлари жараёнида мусиқа асбобларидан фойдаланишга асосланган.
  • Интегратив мусиқа терапияси мусиқанинг таъсирини бошқа ижод турлари билан уйғунлаштирган энг истиқболли арт-терапия турларидан биридир. Интегратив мусиқа терапияси алоҳида терапевтик ёки ривожланиш стимулятори сифатида ёки бошқа даволаш турлари билан биргаликда қўлланилади (Тихонова Е.В., 2011).

 

Усулнинг мақсадлари/қўлланиш соҳаси

Мутахассислар РАС бўлган болалар билан ишлашда мусиқа терапиясидан фойдаланишнинг қуйидаги ижобий таъсирини аниқлайдилар:

  • гиперактив болаларга тинчлантирувчи таъсир кўрсатади;
  • тунд, чекланган болалар ўз-ўзидан мулоқотга очилади, уларда бошқа кишилар билан мулоқот қилиш кўникмалари ривожланади;
  • нутқ функциясини, эътиборни, хотирани, нозик восита кўникмаини яхшилайди;
  • сенсоримотор функция яхшиланади;
  • ижодий жараённи фаоллаштиришга ёрдам беради, боланинг ўзини ўзи англаш учун бадиий ва эстетик эҳтиёжини оширади;
  • психо-эмоционал соҳадаги оғишларни тартибга солади;
  • ижтимоий мослашувдаги қийинчиликларни бартараф этишга ёрдам беради (коммуникатив-рефлексив жараёнлар). (Мещанова Л.Н., 2016 йил)

 

Мақсадли гуруҳ

Ёш

Усул 4-16 ёшдаги турли ёшдаги РАС га чалинган болаларга қаратилган. Болалар ёш бўйича 2 гуруҳига бўлинган: кичик (мактабгача ёшдаги), каттароқ (бошланғич мактаб ёши, аутизм спектри бузилиши бўлган ўқувчилар учун бошланғич умумий таълимнинг мослаштирилган умумий таълим дастурига киритилган ўқувчиларни ҳисобга олган ҳолда (АООП) 8.4. 6 йил ўқишади ва таълим охирида улар 16 ёшга тўлади).

 

Бу усулдан фойдаланиш нотўғри эканлигини кўрсатувчи болаларнинг хусусиятлари,

Агар РАС га чалинган болада гиперакузия бўлса, бу усулдан фойдаланиш номақбул. Товушга юқори сезувчанлик болага оғриқли таъсир қилиши ва зарар этказиши мумкин.

Ушбу усуллар АООП РАСда таҳсил олаётган мактабгача ёшдаги болалар ва кичик мактаб ўқувчиларига қаратилган (8.1-8.4. вариантлар). Улар педагог томонидан боланинг ёши ва психологик хусусиятларига қараб тузатилади ва танланади.

 

Усулни қўллайдиган мутахассиснинг малакасига қўйиладиган талаблар

Базавий маълумотга қўйиладиган талаб (агар мавжуд бўлса):

Олий педагогик, мусиқий-педагогик, мусиқий, психологик, тиббий.

 

Сертификатланган курслар ёки тренинглардан ўтиш учун талаблар ёки тавсиялар:

Мусиқа терапияси бўйича сертификатланган малака ошириш ёки қайта тайёрлаш курсларидан ўтиш тавсия этилади.

 

Қўллаш технологияси

Усулни қўллаш босқичлари (ҳаракатлар алгоритми — қисқача)

  1. Тайёргарлик босқичи. Бирламчи психологик-педагогик диагностика. Психодиагностик текширув боланинг ёши ва ақлий ривожланишининг кутилаётган даражасини ҳисобга олган ҳолда ташкил этилади (Котышева Е.Н., 2013). Мусиқа терапияси учун дастур ишлаб чиқилади (мавзуий машғулотларни тузиш, мусиқа танлаш), боланинг индивидуал ёки гуруҳ машғулотларига бориши учун тавсиялар берилади.
  2. Асосий босқич. Календар-тематик режалаштириш бўйича машғулотлар ўтказиш.
  3. Якуний босқич. Мусиқий терапия дастурининг ишини якунлаш, бажарилган ишлар ва эришилган натижаларни таҳлил қилиш.

 

Дарсларни ташкил этиш шакли:

Мусиқа терапияси индивидуал ёки гуруҳда амалга оширилиши мумкин.

 

Усулнинг (амалиётнинг) самарадорлиги

Самарадорлик мусиқа воситачилигидаги аралашувлар (Music-mediated interventions) гуруҳи доирасида индивидуал ҳолатлар (single case study) бўйича тадқиқотларда кўрсатилган (Steibrenner et al, 2020).

 

Усулни тавсифлашда фойдаланилган манбалар

 

  1. Мешчанова Л.Н. Жисмоний имконияти чекланган болани мусиқий санъат ёрдамида тузатиш: ўқув қўлланма/Л. Н. Мешчанова; Н.Г. Чернишевский номидаги Саратов миллий тадқиқот давлат университети [Электрон ресурс]. — Саратов: [б. и.], 2016. – 51 с. – Б. ц. URL: http://elibrary.sgu.ru/uch_lit/1656.pdf (мурожаат санаси: 17.05.2021)

 

  1. Тихонова Э.В. Мактаб ўқувчиларининг бадиий таълимида мусиқий психотерапия [Матн]: Ққув қўлланмаси/М.П. Мусоргский номидаги Урал давлат консерваторияси. [Электрон ресурс]. — Екатеринбург, 2011. — 84с. URL: https://core.ac.uk/download/pdf/81696891.pdf (мурожаат санаси: 17.05.2021)

 

  1. Биз бир-биримиздан хурсандмиз!: Мактабгача ёшдаги болалар учун мусиқа ва тузатиш дарслари./ Е.Н. Котышева. – СПб.: КАРО, 2013. – 192с. –10-11 б.

 

  1. Steinbrenner J. R. et al. Evidence-Based Practices for Children, Youth, and Young Adults with Autism //FPG Child Development Institute. – 2020

 

Қўшимча манбалар

 

  1. Алвин Дж., Уорик Э. Аутизмли болалар учун мусиқа терапияси/ инглиз тилидан. Ю.В. Князькина таржимаси. — М .: Теревинф, 2004. — 208 б. – (Махсус бола).

 

  1. Мусиқа терапиясига кириш/ Г.-Г. Декер-Фойгт. – СПб.: Питер, 2003. — 208с.

 

  1. Махсус таълимда бадиий педагогика ва арт терапия [Матн]: ўқув қўлланмаси/ Е.А. Медведева, И.Ю. Левченко, Л.Н. Комиссарова, Т.А. Добровольская. – М.: Академия, 201. – 248 б.

 

  1. Колягина В.Г. Махсус таълимда мусиқа терапияси. Ўқув-услубий қўлланмаси. – М.: Прометей, 2019. – 108 б.

 

  1. Крангальс Э.Р. Мусиқа терапияси дезадаптивболалар билан ишлашнинг психо-тузатиш усулларидан бири сифатида [Матн]/ Э.Р. Крангальс. – М., 2006. – [Электрон ресурс] URL: http://www.autism.ru/read.asp?id=46&vol=0 (мурожаат санаси: 17.05.2021)

 

  1. Менегетти А. Руҳият мусиқаси. Мусиқа терапиясига кириш [Матн]/А. Менегетти/ Е.В. Романова, Т.Н. Сытько томонидан тузилган. — Санкт-Петербург: Паллада, 1992. — 87 б.

 

  1. Мусиқа таълимида мусиқа терапияси/Бадиий таълимда санъат терапияси: 10 та халқаро илмий-амалий конференция натижалари асосида (Санкт-Петербург, 2008–2017 йй.)/ проф. А.С. Клюев томонидан тузилган ва илмий таҳрирланган. — Санкт-Петербург: Алетейя. – 378с.

 

  1. Махсус бола билан мусиқа дарслари: нейропсихологнинг нуқтаи назари/И.С. Константинов. — М .: Теревинф, 2013. — 352 с.

 

  1. Болалар учун мусиқа терапияси: Болалар учун мусиқа терапияси бўйича қўлланма. Материаллар тўплами. — [б. м.]: Нашриёт ечимлари, 2017. — 88 б.

 

  1. Петрушин В.И. Мусиқий психология: Талаба ва ўқитувчилар учун қўлланма. – М. ВЛАДОС гуманитар нашриёт маркази, 1997. – 384б.

 

  1. Петрушин В.И. Мусиқий психотерапия: назария ва амалиёт [Матн]: ўқув қўлланмаси/В.И. Петрушин. — М .: ВЛАДОС, 1999. — 176 б.

 

  1. Тихонова Э.В. Мусиқа терапияси ижодий ўзини намоён қилиш воситаси сифатида [Матн]/Э.В. Тихонова // XXI асрнинг бадиий-педагогик таълими: давлат ва касбий тайёргарлик сифатини ошириш стратегиясини таҳлил қилиш: халқаро илмий-амалий конференция материаллари, Екатеринбург, 2007 йил 13-14 февраль /Урал. давлат пед. ун-т. — Екатеринбург, 2008. — 67-71 б.

 

  1. Федорович Е.Н., Тихонова Е.В. Мусиқий психология асослари [Матн]: ўқув қўлланма/ Федорович Е.Н., Тихонова Е.В. Урал. давлат консерваторияси. — Екатеринбург: [б. ва.], 2007. — 206 б.

 

  1. Шутова Н.В. Руҳий ривожланиши кечиккан болаларни ўрганиш ва ривожлантиришда мусиқа санъати воситаларидан фойдаланиш [Матн]/Н.В. Шутов. — Махсус психология. — 2004. — №2. — 48-51 б.

 

 

Прокрутить вверх