Маслаҳатлардан фойдаланиш (Prompting)

Қисқача тавсифи

 

Маслаҳат — бу тўғри жавоб бериш эҳтимолини ошириш учун ўқувчига оғзаки, жисмоний, имо-ишора ёки бошқа тарздаги ёрдамдир.

 

Ўқув кўрсатмаларидан фойдаланишнинг назарий асослари Ч.Б. Ферстером ва Б.Ф. Скиннер томонидан таълимнинг энг самарали усуллари бўйича тадқиқотларнинг бир қисми сифатида ишлаб чиқилган.

 

Ўқитишнинг қуйидаги турлари ажратилади:

 

Жисмоний маслаҳат

Боланинг қўл ҳаракати ўқитувчининг қўллари билан тузатилади.

Жисмоний маслаҳатнинг қуйидаги даражалари мавжуд:

  • тўлиқ жисмоний маслаҳат ёки қўлда кўрсатма. Ўқитувчи боланинг қўллари билан барча ҳаракатларни ўзи бажаради.
  • қисман жисмоний маслаҳат. Ўқитувчи қисман болага тўғри жавоб беришга ёрдам беради.

 

Оғзаки маслаҳат

Тўғри жавобни моделлаштириш — бу ўқитувчи томонидан боланинг нима дейиши кераклигини кўрсатиш.

Оғзаки маслаҳатнинг интенсивлик даражасига кўра қуйидагилар ажратиб кўрсатилади:

  • тўлиқ оғзаки маслаҳат — бутун ибора ёки сўзнинг талаффузи,
  • қисман оғзаки маслаҳат — сўз ёки иборанинг қисман талаффузи.

 

Имо-ишора ибан маслаҳат

Ўқитувчи ўқувчига нима қилиш кераклигини имо-ишора билан кўрсатади (Мелешкевич, Эрц, 2014)..

 

Усулнинг мақсадлари/қўлланиш соҳаси

Ушбу усул қайси асосий соҳаларни ривожлантиришга қаратилган:

Бола томонидан ўрганилаётган ҳаракатни бажаришда мустақилликни ривожлантириш.

Бу усул универсалдир (Мелешкевич, Эрц, 2014).

 

Мақсадли гуруҳ

Ариза ёши:

Эрта ёшдан катталарга қадар.

Усулни қўллаш мумкин бўлган боланинг ривожланиш даражаси:

Чекловлар йўқ.

Ушбу усулдан фойдаланиш нотўғри эканлигини кўрсатадиган болаларнинг хусусиятлари:

Чекловларсиз (Мелешкевич, Эрц, 2014)..

 

Усулни қўллайдиган мутахассиснинг малакасига қўйиладиган талаблар

 

Базавий маълумотга қўйиладиган талаб (агар мавжуд бўлса):

  • махсус (дефектологик) маълумот;
  • психологик ва педагогик маълумот,
  • психологик маълумот,
  • педагогик маълумот.

 

Сертификатланган курслар ёки тренингларни ўтишга қўйиладиган талаблар ёки тавсиялар

 

Ушбу усул педагогик, махсус (дефектологик) ва психологик маълумотга эга бўлган мутахассислар томонидан қўлланилиши мумкин. Бироқ, хулқни амалий таҳлили концепциясида энг батафсил тавсифланганлиги сабабли, ҳеч бўлмаганда RBT даражасида (асосий даражадаги мутахассис) курсларни ўташ ва куратор ва супервизор раҳбарлигида усулдан фойдаланиш тавсия этилади.

 

Шунингдек, ушбу усулдан боланинг қариндошлари, энагалар томонидан ишлаб чиқилган ўқув дастурлари (Эрц «Аутизм ва АВА-терапия») доирасида мутахассис раҳбарлигида фойдаланиш мумкин.

 

Қўллаш технологияси

Усулни қўллаш босқичлари (ҳаракатлар алгоритми — қисқача)

  1. Болага кўрсатмалар бериш.
  2. Дарҳол маслаҳат бериш.
  3. Бола керакли ҳаракатни амалга ошириши биланоқ, далда бериш.
  4. Маслаҳатларни қисқартириш. Бундан ташқари, янги кўникмани ўрганиш жараёнида бола ўрганилган ҳаракатни тўлиқ мустақил равишда бажаришни ўрганмагунча ёрдам даражаси аста-секин камаяди (Мелешкевич, Эрц, 2014).

 

Дарсларни ташкил этиш шакли

Ҳар қандай таълим шакли учун универсал усул

 

Қўллаш технологияси (мисоллар)

 

Усулнинг (амалиётнинг) самарадорлиги

Самарадорлик индивидуал ҳолатлар (single case study) ва кичик гуруҳ бўйича тадқиқотларда кўрсатилди(Стеибреннер ва бошқалар ал , 2020)

 

Усулни тавсифлашда фойдаланилган манбалар

 

  1. Мелешкевич О., Эрц Ю. Махсус болалар. Хулқни амалий таҳлилига кириш (АВА): муаммоли хулқ-атворни тузатиш тамойиллари ва аутизм спектрининг бузилиши ва бошқа ривожланиш нуқсонлари бўлган болаларни ўргатиш стратегиялари. Самара: Бахрах-М. нашриёт уйи. – 2014 йил.

 

  1. A Complete Guide For Using Prompts To Teach Individuals With Special Needs [Электрон ресурс]. URL: https://www.friendshipcircle.org/blog/2013/04/22/a-complete-guide-for-using-prompts-to-teach-individuals-with-special-needs/

 

  1. A complete guide for using prompts to teach individuals with special needs. [Электрон ресурс] URL: www.friendshipcircle.org/blog/2013/04/22/a-complete-guide-for-using-prompts-to-teach-individuals-with-special-needs/

 

Қўшимча манбалар

 

  1. Аутизм ва АВА терапияси. АВА терапевтининг масъулияти [Электрон ресурс]. URL: https://autism-aba.blogspot.com/p/guidelines-for-choosing-aba-therapist.html

 

  1. Вебинар: «Маслаҳатлар ёрдамида хатосиз ўрганиш» (АВА терапияси усуллари) [Электрон ресурс]. URL: https://youtu.be/xic2JALh6pw

 

 

Прокрутить вверх