Кечиктириш (Time Delay)

Қисқача тавсифи

 

Ўқитувчининг кўрсатмаси (ёки реакция учун табиий сигнал) ва йўриқ бериш ўртасидаги вақт кечикиши.

 

Дастлаб, йўриқ кўрсатма берилгандан сўнг дарҳол берилади, аммо кейинги машғулотларда реакция йўриқдан олдинроқ бўлиши учун йўриқ бир неча сонияга кечиктирилади. Агар шу дақиқаларда реакция пайдо бўлса, бу йўриқнинг ҳожати йўқлигини англатади. Агар реакция содир бўлмаса, яна бир йўриқ берилади.

 

Йўриқни кечикиш тактикаси ҳар қандай йўриққа қўлланилиши мумкин.

 

Усулнинг мақсадлари/қўлланиш соҳаси

 

Ушбу усул қайси асосий соҳаларни ривожлантиришга қаратилган:

Ўқувчининг мустақиллигини ривожлантириш

 

Ушбу усул қайси кўникмаларни ривожлантиришга қаратилган:

Йўриқларга қарамликни олдини олинг

 

Мақсадли гуруҳ

Ёш:

Чекловлар йўқ

Усулни қўллаш мумкин бўлган боланинг ривожланиш даражаси:

Ҳар қандай

 

Усулни қўллайдиган мутахассиснинг малакасига қўйиладиган талаблар

 

Базавий маълумотга қўйиладиган талаб:

АВАсоҳасида базавий маълумот.

 

Сертификатланган курслар ёки тренингларни ўтишга қўйиладиган талаблар ёки тавсиялар

RBT курслари ёки АВА курсларининг 1 модулидан ўтиш.

 

Қўллаш технологияси

Усулни қўллаш босқичлари (ҳаракатлар алгоритми — қисқача)

  1. Тезкор сўров (0 сония кечикиш)

Ўқитувчи кўрсатма берилгандан сўнг дарҳол йўриқ беради.

Мисол учун, ўқитувчи «қарсак уриш» йўриғини берган пайтда қарсак чалади (моделлаштириш).

Ўқитувчи боладан маълум бир расмга ишора қилишни сўрагандан сўнг дарҳол тўғри жавобни (кўрсатувчи ишорани) кўрсатади.

Ўқитувчи боланинг қўли билан совунни олади ва «қўлингни юв» йўриғидан сўнг дарҳол боланинг қўлларини (тўлиқ жисмоний йўриқ) кўпиклашни бошлайди.

 

  1. 1 сония кечиктириш

Ўқитувчи кўрсатма тақдим этилгандан кейин 1 сония пауза қилади ва шундан кейингина йўриқ беради.

 

  1. 2, 3 ёки 4 сонияни кечиктириш

Ўқитувчи кўрсатма берилгандан кейин 2 (кейин 3, кейин 4) сония кутади ва шундан кейингина йўриқ беради.

 

  1. 5 сония кечиктириш

Ўқитувчи кўрсатмани тақдим этгандан кейин 5 сония кутади. Бу тезкор интенсивлик даражаси мустақил жавобга олиб келиши керак, чунки боланинг тўғри жавоб бериш учун етарли вақти бор.

Ушбу тезкор интенсивлик даражасида (5 сония кечикиш билан) ишлашдан олдин, кўпроқ интенсив кўрсатмалардан фойдаланган ҳолда кўникмани яхшилаб ўргатиш керак (бир зумда, 1, 2, 3 ва 4 сония кечикиш билан).

Одатда, агар кўникма самарали ўргатилган бўлса, бола йўриқнинг 3 ёки 4 секундлик тезкор кечикиш босқичида кўрсатмаларга тўғри амал қила бошлайди. Яъни, биринчи 2-3 сония ичида мустақил реакция пайдо бўлади.

Дарсларни ташкил этиш шакли (инд/гуруҳлар)

Индивидуал

 

Қўллаш технологияси (мисоллар)

Усулнинг (амалиётнинг) самарадорлиги

Самарадорлик индивидуал ҳолатлар (single case study) ва кичик гуруҳ бўйича тадқиқотларда кўрсатилди (Steibrenner et al, 2020).

 

Усулни тавсифлашда фойдаланилган манбалар

  1. Steinbrenner J. R. et al. Evidence-Based Practices for Children, Youth, and Young Adults with Autism //FPG Child Development Institute. – 2020

 

Қўшимча манбалар

 

  1. Ю.Эрц, О.Мелешкевич, «Махсус болалар. Хулқни амалий таҳлилига кириш (АВА): Муаммоли хулқ-атворни тузатиш тамойиллари ва РАС ва бошқа ривожланиш нуқсонлари бўлган болаларни ўргатиш стратегиялари». — Самара: «Бахрах-М» нашриёт уйи, 2015 йил.

 

  1. 5 Things You Need to Know About Time Delay Prompt Fading [Электрон ресурс]. URL: https://autismclassroomresources.com/5-things-you-need-to-know-about-time/

 

  1. Using Time Delay to Fade Prompting [Электрон ресурс]. URL: http://theautismhelper.com/use-time-delay-prompt/

 

 

 

Прокрутить вверх